Lêkolerekî arjantînî pesna hevjiyana netewan ya li Mêrdînê dike

Ricardo Georges Îbrahîm li gundê Miraflores de la Sierra / Madrîd
Ricardo Georges Îbrahîm li gundê Miraflores de la Sierra / Madrîd

Rûdaw / Z.A – Ricardo Georges Îbrahîm asûriyeke li Arjantînê sala 1966an bûye, malbata wî berî sedsalekê ji ber komkujiyan ji Mêrdînê bazdabû Suriyê ûdi salên 50î de berê xwe dabû Buenos Airsê. Ricardo civaknasî xwendiye û bi mebesta çêkirina doktorayê di mirvonasiya civakî de hat Spanayayê. Sala borî jî ji bo lêkolînên girêdayî teza xwe serdana xaka kal û pîrka xwe kiribû. Wî pêşwaziya Rûdawê limala xwe li gundekî di nav çiyayên Madrîdê de kir.

Ricardo ji zarotiya xwe ve dixwest ku koka xwe ji nêz ve nas bike, ji ber wê jî herdem serdana Mêrdînê ji xwe re kiribû armanc “Min bala xwe didayê ku em civateke cuda ne û xwedî dîrokeke taybet in, hebûn ji me yên ku xwe ermenî didîtin, ez jî dipirsîm gelo em ereb in ji ber em erebî diaxivin, lê ne wisa bû. Min dest bi nivîsandina ser van mijaran kir û min hevpeyvîn ligel kesên temenmezin tomar dikirin. Di serdana min ya dawî de ji Mêrdînê re min ligel neviyên asûriyên li Arjantînê hevdîtin çêkirin ji bo ez bizanibin ka wan çi ji kevneşopiyên xwe parastine heya roja îro. Min gellek çîrokên bi êş derbarê qirkirin û koçberbûnê bihîstin. Kesên ku koçberî Arjantînê bûbûn, hinek bi awakî dîrekt hatin, hin din jî li Helebê û Şamê bûn penaber, piştrehatin Arjantînê. erebiya min jî ya Şamê ye, lêpîrka min û cîranên me bi Mardinlî [erebiya Mêrdînê] diaxivîn.”

Ricardodi 1998an de çûbû Mêrdînê lê tenê rojekê li wir mabû: “Bajar weke ku ji aliyê artêşê ve hatibû dorpêçkirin, te nikarîbû livekê bi aramî bikra ne jî wêneyekê bikşanda.” Lê sala borî Ricardo pêrgî rewşeke cuda hat û vê carê sê mehanliMêrdînê ma: “Min atmosfereke cuda dît, êdî tu leşkeran nabînî. Berê ti kes nediwêrî bi zimanekê ji bilî tirkî biaxiviya, niha xelk bi zimanên xwe diaxivinûêdî tu hevokên bi zimanêncurbecur li kolanan dibînî.”

Ricardobi tekûzî nizane çiqas asûrî li bakurê Kurdistanê mane, texmîn dike ku hejmara wanji sê heya deh hezaran be. Derbarê axaftina bi zimanê dayîkê jî ew dît ku asûriyên Mêrdînê hatine erebkirin, lê li Midyatê û gundên din rewş cuda ye: “Ew berî her tiştî ji te dipirsin eger tu suryanî diaxivî yan na, tu ji wan re dibêjî na, erebî diaxivim, ew dibêjin: ax ax, mardinlî. Min ji asûriyê Mêrdînî pirsî bo çi hûn bi suryanî naaxivin, digel ku hinek hene ji we vî zimanî dizanin, wan bersiveke balkêş dan min, ew jî refleksek ji siyaseta çewsandinê re, xelkê ji 50î salî berjor dibêjin eger zimaneke din ji bilî erebî, tirkî an kurdî biaxivin netewên din wê bi çavekê şik û gumanê lê binêrin û dê rastî dîskrîmînasiyonê werin.”

Ricardo tev wêneyên merivên xwe li mûzeya Savanci ya Mêrdînê
Ricardo tev wêneyên merivên xwe li mûzeya Savanci ya Mêrdînê

“Serkirdeyek êzdî bi hezaran asûrî ji qirkirinê parastin”

Civaknasê arjantînî dibêje ku berî komkujiyên 1914an de ji Amedê berjêr heya Musilê pirraniya xirstiyanên ku li wir dijiyan asûrî bûn. Têkiliya êzdî û asûriyan jî bi hevre pirr baş bû. Ew ji me re behsa serkirdeyek êzdî li eyaleta Musilê bi navê “Apê Şêro” dike, ku asûriyan weke lehnegî mezin dibînin: “Kesên temenmezin behsawêrekiya wî dikin, hemû kesên ku karîbûn ji komkujiyên bifilitin ber bi Sincarê ve çûn, apê Şêro jî pêşwazî li hezarn asûriyan kir, kon ji wan re vegirtin, xwarinê bi wan re parve kir, wan parast û li dijî hêzên osmaniyan şer kiribû û jiyana xwe jî ji bo parastina asûriyan ji dest dabû. Dema dibêjim hêzên osmanî, ez ne tenê behsa tirkan dikim her wisa kurdên sunnî di nav de cih digrtin.”

Ricardo di serdana xwe ya dawî de ji herêmê re bi hinek ereb û kurdên Mêrdînê re axivî û mixabiniya xwe ji ber ramanên wan kesan derbarê êzdiyan anî zimên: “Ew ji qedr û nirxê ola êzdiyan kêm dikin, êzdî pirr hatine êşandin. Êzdiyên ku li wir mane neçar mabûn ku derbasî ola îslamê bin û derbarê ola xwe ya rasteqîn bêdeng bimînin yan jî rêya koçberiyê veqetînin. Li gundê kilîtê ez rastî kurdekî hatim, piştî ku min jê re got ez asûrî me û hevaltiyek di nav me de çêbû, ji min re got: Di rastiyê de ez êzdî me lê ez niha asîmîle bûme, ji bo em neyên qirkirin em neçar man ku em bibin musulman.”

Sedsalek derbas bû li ser qirkirina ermenî û asûriyan, niha jî hin gav tên avêtin bo xurtkirina hevjiyana di nav gelên herêmê de, Ricardo kêfxweş e ji ber hilbijartina keçeke asûrî weke hevşaredara Mêrdînê: “Ez pirr dilşad im bi vê yekê nemaze jî ku ev bi saya desteka kurdan bû.”

Digel ku Ricardo li cihekî bi deh hezaran kîlometr ji Mêrdînê dûr bûye û jiyaye lê ew bi eşqekî mezin behsa Mêrdînê dike: “Ez bi bajarê xwe serbilind im. Navendeke çandî lê heye ku tu têde dikarê qehweya kurdî, tirkî, asûrî an erebî bixwazê. Tu biçe navendeke ciwanan jî bi nivîskî bixêrhatina mêvanan bi gellek ziman dikin. Ev atmosfera pirrçandiyê û mentalîteya hevjiyana aştiyane di nav gellek netewan de dihêle ku ez bi Mêrdînê serbilind bim.”

Advertisements

Şîrove û nêrînên we

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s